Ile lotnisk jest w Polsce – kiedy ta liczba ma sens, a kiedy nie

W Polsce liczba lotnisk zależy wyłącznie od tego, jak zdefiniuje się „lotnisko”. Gdy mówimy o dużych portach pasażerskich i wojskowych bazach lotniczych, da się podać w miarę twarde liczby i sensowne, kompletne listy. Kiedy jednak wliczamy małe lądowiska, trawiaste pasy, prywatne pola wzlotów i szybowiska, każde zestawienie dezaktualizuje się praktycznie w momencie publikacji.

W lotnictwie wojskowym, które jest tu głównym punktem odniesienia, sytuacja jest dużo bardziej klarowna: wiadomo, ile jest aktywnych baz, gdzie się znajdują i jakie mają zadania. Dlatego warto wyraźnie rozdzielić temat na trzy grupy: porty pasażerskie, lotniska wojskowe oraz resztę infrastruktury lotniczej, która najczęściej funkcjonuje w tle, z dala od pierwszych stron gazet.

Najważniejsze liczby: około 15 portów pasażerskich, kilkanaście aktywnych lotnisk wojskowych (w tym bazy bojowe, szkolne i transportowe) oraz setki lądowisk i małych lotnisk używanych głównie sportowo, rolniczo, medycznie lub lokalnie.

Porty pasażerskie – około 15 głównych lotnisk w Polsce

Dla przeciętnego pasażera „lotnisko w Polsce” to po prostu miejsce, z którego odlatują samoloty rejsowe. Takich portów jest obecnie około 15 i to one budują praktyczny obraz polskiej siatki lotniczej. Część z nich ma lub miała znaczenie wojskowe i do dziś funkcjonuje jako lotniska współużytkowane (cywilno-wojskowe), co ma znaczenie zarówno w czasie pokoju, jak i w sytuacjach kryzysowych.

Poniżej znajdują się najważniejsze lotniska pasażerskie (użytku publicznego, z regularnym ruchem lub gotowe do jego obsługi), wraz z lokalizacją i krótką charakterystyką:

• Warszawa – Lotnisko Chopina (EPWA), woj. mazowieckie – główny port kraju, z infrastrukturą wojskową (m.in. dla transportu rządowego i VIP), kluczowy w kryzysach i operacjach sojuszniczych.
• Warszawa–Modlin (EPMO), woj. mazowieckie – port niskokosztowy obsługujący głównie tanie linie, klasyczne dawne lotnisko wojskowe.
• Warszawa–Radom (EPRA), woj. mazowieckie – reaktywowany port, wcześniej silnie związany z lotnictwem wojskowym; dziś alternatywa dla ruchu w rejonie Warszawy.
• Kraków–Balice (EPKK), woj. małopolskie – duży port regionalny współdzielony z 8. Bazą Lotnictwa Transportowego, ważny także dla działań NATO.
• Katowice–Pyrzowice (EPKT), woj. śląskie – istotny hub cargo i pasażerski, obsługujący dużą część południa kraju.
• Wrocław–Strachowice (EPWR), woj. dolnośląskie – duży port regionalny, wykorzystywany również przez wojsko jako lotnisko zapasowe.
• Poznań–Ławica (EPPO), woj. wielkopolskie – port pasażerski sąsiadujący z infrastrukturą wojskową (Poznań–Krzesiny w tym samym regionie), istotny w razie przerzutów wojsk.
• Gdańsk–Rębiechowo (EPGD), woj. pomorskie – kluczowy port północy kraju, ważny dla ruchu turystycznego i biznesowego, potencjalne zaplecze logistyczne dla wybrzeża.
• Szczecin–Goleniów (EPSC), woj. zachodniopomorskie – port regionalny z historią wojskową, położony dogodnie względem granicy zachodniej.
• Bydgoszcz–Szwederowo (EPBY), woj. kujawsko-pomorskie – port regionalny z tradycjami wojskowymi, blisko zaplecza przemysłowego lotnictwa.
• Rzeszów–Jasionka (EPRZ), woj. podkarpackie – bardzo istotny dla ruchu na wschód; w ostatnich latach intensywnie wykorzystywany logistycznie, także w kontekście wsparcia Ukrainy.
• Lublin–Świdnik (EPLB), woj. lubelskie – cywilny port położony tuż obok zakładów śmigłowcowych, ważny dla regionu i przemysłu lotniczego.
• Łódź–Lublinek (EPLL), woj. łódzkie – port regionalny, z okresami bardziej ograniczonego ruchu, ale o dużym potencjale rozwoju.
• Olsztyn–Mazury (EPSY), woj. warmińsko-mazurskie – dawniej lotnisko wojskowe Szymany, dziś port cywilny obsługujący region turystyczny.
• Zielona Góra–Babimost (EPZG), woj. lubuskie – port pasażerski o wojskowym rodowodzie, z długim pasem nadającym się również do większych operacji.

Te porty są najbardziej widoczną częścią infrastruktury lotniczej. W kontekście wojska pełnią jednak nie tylko funkcję pasażerską. W razie potrzeby stają się lotniskami zapasowymi, punktami przerzutowymi i węzłami logistycznymi, wykorzystywanymi przy ćwiczeniach oraz operacjach sojuszniczych NATO.

Aktywne lotniska wojskowe – trzon polskiego lotnictwa

Lotnictwo Sił Zbrojnych RP opiera się na kilkunastu aktywnych lotniskach, zorganizowanych formalnie jako bazy. Część z nich to dawne „czyste” lotniska wojskowe, inne współdzielą infrastrukturę z lotnictwem cywilnym. To właśnie te miejsca mają największe znaczenie z punktu widzenia obronności – tu stacjonują samoloty bojowe, transportowe, szkolne i śmigłowce wsparcia.

Najważniejsze aktywne bazy i lotniska wojskowe (stan ogólny, bez rozbijania na wszystkie jednostki organizacyjne) to m.in.:

• Poznań–Krzesiny (woj. wielkopolskie) – 31. Baza Lotnictwa Taktycznego, główna baza samolotów F-16, jeden z filarów polskiego lotnictwa myśliwskiego.
• Łask (woj. łódzkie) – 32. Baza Lotnictwa Taktycznego, również F-16, ważna baza także dla sił sojuszniczych; regularnie goszczą tu kontyngenty NATO.
• Świdwin (woj. zachodniopomorskie) – 21. Baza Lotnictwa Taktycznego, samoloty uderzeniowe, wsparcie wojsk lądowych i operacji na kierunku północno-zachodnim.
• Malbork (woj. pomorskie) – 22. Baza Lotnictwa Taktycznego, często używana przez lotnictwo NATO jako baza wysunięta do misji nad wschodnią flanką.
• Mińsk Mazowiecki (woj. mazowieckie) – 23. Baza Lotnictwa Taktycznego, baza samolotów myśliwskich strzegących wschodniej części kraju.
• Dęblin (woj. lubelskie) – rejon „Szkoły Orląt”, główna baza szkolenia lotniczego (m.in. 41. Baza Lotnictwa Szkolnego); tutaj piloci wojskowi przechodzą kluczowe etapy wyszkolenia.
• Radom–Sadków (woj. mazowieckie) – lotnisko z rozbudowaną infrastrukturą wojskową, wykorzystywane do szkolenia, ćwiczeń oraz organizacji dużych pokazów (Air Show Radom).
• Powidz (woj. wielkopolskie) – 33. Baza Lotnictwa Transportowego, strategiczne lotnisko transportowe, szybko rozwijane pod kątem współpracy z USA i NATO, z dużymi magazynami sprzętu.
• Kraków–Balice (woj. małopolskie) – siedziba 8. Bazy Lotnictwa Transportowego, kluczowe lotnisko dla transportu wojskowego i misji zagranicznych.
• Warszawa–Okęcie (woj. mazowieckie) – infrastruktura wojskowa przy porcie Chopina, wykorzystywana do lotów rządowych, VIP i wybranych operacji wojskowych.
• Inowrocław (woj. kujawsko-pomorskie) – ważna baza śmigłowcowa, m.in. dla 1. Brygady Lotnictwa Wojsk Lądowych, wspierająca jednostki lądowe.
• Pruszcz Gdański (woj. pomorskie) – baza śmigłowcowa istotna dla wsparcia wojsk lądowych i morskich, operująca blisko wybrzeża.
• Nowy Glinnik / Tomaszów Mazowiecki (woj. łódzkie) – lotnisko śmigłowcowe wykorzystywane przez jednostki aeromobilne i desantowe.

Do tego dochodzą mniejsze, specjalistyczne i zapasowe obiekty wojskowe, których szczegóły rzadko są szeroko omawiane publicznie. Dla ogólnego obrazu wystarczy jednak pamiętać, że to właśnie wymienione wyżej bazy tworzą trzon polskiego lotnictwa bojowego i transportowego.

W praktyce można przyjąć, że liczba realnie używanych lotnisk wojskowych (z betonowymi pasami, obsługą i na stałe przypisanymi jednostkami) waha się w okolicach 10–15, zależnie od tego, czy wliczamy lotniska współużytkowane z cywilami i obiekty typowo szkolne.

Śmigłowcowe bazy wojskowe – lotniska „niewidoczne” dla pasażerów

Lotnictwo wojskowe to nie tylko F-16 i duże transportowce. Znaczącą część floty stanowią śmigłowce wsparcia, transportowe, rozpoznawcze i morskie, które korzystają z własnej, często mało znanej opinii publicznej infrastruktury.

Ważniejsze lokalizacje o charakterze śmigłowcowym to m.in.:

• Inowrocław – baza śmigłowców wsparcia wojsk lądowych, wykorzystywana do transportu, ewakuacji i wsparcia ogniowego.
• Pruszcz Gdański – śmigłowce wsparcia i transportowe działające blisko wybrzeża, mogące współpracować z jednostkami Marynarki Wojennej.
• Nowy Glinnik (Tomaszów Mazowiecki) – lotnisko śmigłowcowe i aeromobilne, ważne dla wojsk szybkiego reagowania.
• Dęblin (część infrastruktury) – ośrodek szkoleniowy obejmujący również szkolenie na śmigłowcach.

Lista jest dłuższa, ponieważ dochodzą do niej także bazy lotnictwa morskiego (np. Gdynia–Babie Doły, Darłowo), które operują nad morzem i mają swoją specyfikę: obsługę działań SAR (poszukiwanie i ratownictwo), ZOP (zwalczanie okrętów podwodnych) oraz bezpośrednie wsparcie Marynarki Wojennej.

Tego typu lotniska rzadko trafiają do popularnych zestawień, bo nie obsługują pasażerów cywilnych ani dużego ruchu rejsowego. Z wojskowego punktu widzenia są jednak równie ważne jak duże bazy myśliwskie, ponieważ na nich opiera się ewakuacja medyczna, wsparcie ogniowe, rozpoznanie i szybkie przerzuty wojsk w kluczowe rejony kraju.

Dawne lotniska wojskowe – od zapasowych pasów po porty cywilne

Wiele polskich lotnisk cywilnych ma wojskowy rodowód. Część z nich była kiedyś pełnoprawnymi bazami, inne funkcjonowały głównie jako lotniska zapasowe na wypadek konfliktu zbrojnego. Z biegiem lat część tych obiektów zyskała nowe życie jako porty cywilne lub obiekty mieszane.

Typowe przykłady transformacji z wojskowego na cywilne lub cywilno-wojskowe to:

• Olsztyn–Mazury (Szymany) – dawniej infrastruktura wojskowa położona w lesie, dziś port regionalny obsługujący głównie ruch turystyczny i sezonowy.
• Zielona Góra–Babimost – przez długie lata lotnisko z funkcją wojskową, obecnie przede wszystkim port cywilny z potencjałem wykorzystania wojskowego w razie potrzeby.
• Modlin – klasyczne dawne lotnisko wojskowe, przekształcone w port niskokosztowy obsługujący Warszawę i północne Mazowsze.

Istniały też lotniska typowo wojskowe, które po redukcjach sił zbrojnych przestały funkcjonować w tej roli. Dziś część z nich:

• utrzymuje się jako lokalne lądowiska lub lotniska sportowe,
• pełni rolę rezerwy (pas, który da się stosunkowo szybko odtworzyć w razie potrzeby),
• albo stopniowo zarasta i czeka na nowe przeznaczenie, np. inwestycyjne lub rekreacyjne.

To ważny kontekst, kiedy pada pytanie: „ile w Polsce jest lotnisk wojskowych?”. Na mapie nadal łatwo znaleźć ślady dawnych pasów startowych i dróg kołowania, ale z punktu widzenia realnych zdolności obronnych liczą się przede wszystkim te miejsca, gdzie na co dzień stacjonują jednostki i odbywają się regularne operacje lotnicze. Reszta to potencjał rezerwowy – istotny, ale nieporównywalny z pełnoprawną bazą.

Małe lotniska, lądowiska i trawiaste pasy – dlaczego nie da się ich łatwo policzyć

Poza dużymi portami i wojskowymi bazami istnieje rozbudowana sieć małych lotnisk, lądowisk, trawiastych pasów, szybowisk i prywatnych pól wzlotów. Wiele z nich służy aeroklubom, szkołom latania, Lotniczemu Pogotowiu Ratunkowemu, rolnictwu czy lotnictwu biznesowemu. Część jest oficjalnie zarejestrowana w ULC, część funkcjonuje w bardziej zamkniętym obiegu – np. jako lądowiska zakładowe lub rolne.

W praktyce oznacza to, że:

• liczba tych obiektów jest ruchoma – jedne się zamykają, inne powstają lub zmieniają status,
• część z nich działa tylko sezonowo, np. w okresie intensywnych prac rolniczych lub w szczycie sezonu turystycznego,
• niektóre mogą pełnić w razie potrzeby funkcję rezerwową (np. dla śmigłowców LPR lub wojskowych), mimo że nie mają klasycznego betonowego pasa.

Szacunkowo można mówić o kilkuset takich miejscach w Polsce, ale próba podania jednej „ostatecznej” liczby byłaby sztuczna i szybko nieaktualna. W kontekście lotnictwa wojskowego ważniejsze jest to, że część z tych obiektów może w sytuacji kryzysowej służyć jako lądowiska polowe, zwłaszcza dla śmigłowców i lekkich maszyn, zwiększając elastyczność działania sił zbrojnych.

Ile lotnisk jest w Polsce – podsumowanie w liczbach

Z perspektywy wojska i szerzej – infrastruktury państwa – bardziej sensowne niż szukanie jednej „magicznej” liczby jest rozbicie pytania na kilka kategorii. Wtedy od razu widać, które lotniska mają kluczowe znaczenie, a które pełnią rolę uzupełniającą.

W dużym uproszczeniu można przyjąć, że w Polsce funkcjonuje:

• około 15 portów pasażerskich z infrastrukturą cywilną (z czego część jest współużytkowana z wojskiem),
• około 10–15 aktywnych lotnisk wojskowych w formie baz taktycznych, transportowych, szkolnych i śmigłowcowych,
• kilkaset mniejszych lądowisk, lotnisk sportowych, szybowisk i trawiastych pasów o zróżnicowanym statusie.

Dla osoby, która zaczyna interesować się lotnictwem wojskowym, szczególnie przydatna jest świadomość, że:

• główne siły bojowe opierają się na kilku kluczowych bazach (Krzesiny, Łask, Mińsk Mazowiecki, Malbork, Świdwin),
• transport i logistyka korzystają przede wszystkim z Powidza, Balic, Warszawy–Okęcia oraz wybranych portów cywilnych,
• śmigłowce mają własną sieć baz zlokalizowanych blisko jednostek lądowych i wybrzeża (m.in. Inowrocław, Pruszcz Gdański, Nowy Glinnik, bazy lotnictwa morskiego).

Reszta lotnisk – szczególnie małe, lokalne i prywatne – tworzy ważne tło dla całego systemu lotniczego. Umożliwia szkolenie pilotów, loty sportowe, ratownictwo medyczne, prace rolnicze czy ruch biznesowy. Jednak w ocenie potencjału wojskowego zawsze na pierwszym planie stoją pełnoprawne bazy lotnicze z betonowymi pasami, wyspecjalizowaną obsługą i na stałe ulokowanymi jednostkami bojowymi. To one decydują o tym, jaką realną moc ma polskie lotnictwo w sytuacji kryzysu lub konfliktu.